Porada prawna - Inne problemy

Odpowiedź:

Osoby, które mają te same lub podobne zainteresowania lub cele, mogą łączyć się w stowarzyszenia. Są one organizacjami pozarządowymi i dają szereg przywilejów, jednakże niosą także ze sobą konkretne obowiązki wynikające z przepisów prawa.

Stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem zakładanym w celach niezarobkowych. Jako odrębny podmiot prawny samodzielnie ustanawia on swoją strukturę organizacyjną i wyznacza własną strategię działania. Stowarzyszenie podejmuje też samodzielne inicjatywy poprzez uchwalanie aktów wewnętrznych, które stanowią o niezależności i samorządności takiej organizacji. Działalność opiera się głównie o pracę zrzeszonych członków, która ma charakter społeczny. Aktem prawnym regulującym funkcjonowanie stowarzyszeń jest ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach.

Stowarzyszenia cechują się: dobrowolnością, brakiem celów zarobkowych, samorządnością (własne cele), trwałością (ciągłość istnienia i działania).

Nie każde stowarzyszenie musi być rejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym. Są generalnie dwa sposoby zakładania stowarzyszeń. Pierwszy to założenie stowarzyszenia zwykłego. To najprostsza forma, gdyż do jej założenia niezbędna będzie grupa składająca się z co najmniej trzech osób. Jedna z nich powinna piastować funkcję przedstawiciela (reprezentującą). Zrzeszenie zwykłe nie jest podmiotem prawnym, a fundusze przeznaczone na realizację misji organizacji pozyskiwane są ze składek członkowskich. Proces zakładania stowarzyszenia zwykłego należy rozpocząć od określenia celu działania, wybrania nazwy i ustanowienia siedziby, przyjęcia regulaminu (spotkanie założycielskie).

Następnie założyciele mogą zacząć starania o wpisanie stowarzyszenia zwykłego do ewidencji prowadzonej przez jednostki samorządu terytorialnego. W zależności od miejsca, organem takim może być starostwo bądź urząd miasta. Do wniosku z prośbą o wpis do rejestru ewidencji stowarzyszeń zwykłych należy dołączyć stosowną dokumentację: regulamin stowarzyszenia; listę założycieli, dane przedstawiciela reprezentującego albo członków zarządu.

Dopiero z chwilą pojawienia się stowarzyszenia zwykłego na liście, jego członkowie mogą rozpocząć oficjalną działalność.
Kto może założyć i być członkiem stowarzyszenia? Zgodnie z art. 3 ust. 1 organizacje społeczne mogą być powołane do życia przez polskich obywateli, którzy ukończyli 18. rok życia i posiadają pełną zdolność do czynności prawnych. Zrzeszenie nie może być jednocześnie założone przez kogoś, kto jest pozbawiony praw publicznych. Osoby zaś, które nie spełniają powyższych kryteriów, również mogą uczestniczyć w tworzeniu stowarzyszenia lub do niego przynależeć. W ich przypadku jednak konieczne jest spełnienie określonych warunków. Ustawodawca przewidział kilka takich sytuacji. Do stowarzyszenia mogą dołączyć: małoletni w wieku od 16 do 18 lat mogą należeć do stowarzyszeń i korzystać z czynnego i biernego prawa wyborczego, małoletni poniżej 16 lat mogą, za zgodą przedstawicieli ustawowych, należeć do stowarzyszeń według zasad określonych w ich statutach, bez prawa udziału w głosowaniu na walnych zebraniach członków, cudzoziemiec bez zameldowania na terytorium Polski, może wstąpić do stowarzyszenia, którego statut przewiduje taką możliwość. Cudzoziemcy zameldowani w kraju, mogą tworzyć stowarzyszenia na takich samych zasadach jak Polacy.

Stowarzyszenia, które mają co najmniej 7 członków mogą starać się o rejestrację organizacji i wpisanie jej do Krajowego Rejestru Sądowego. Jeśli zależy nam na przekształceniu organizacji w podmiot prawny, niezbędne będzie przygotowanie projektu statutu. W następnej kolejności należy zwołać zebranie założycielskie – w trakcie obrad powinno się wyłonić komitet założycielski, a także podjąć uchwałę o powołaniu stowarzyszenia. Po dopełnieniu powyższych procedur można przygotować dokumentację niezbędną do tego, żeby złożyć prawidłowy wniosek do rejestracji zrzeszenia w KRS.

Każdy z członków wyłonionego zarządu powinien własnoręcznie podpisać wniosek, a stosowne dokumenty muszą być dostarczone w ciągu 7 dni od zebrania założycielskiego. Niezbędne będzie także zaświadczenie o dokonaniu opłaty rejestracyjnej lub zwolnieniu z konieczności uregulowania wspomnianej opłaty. Zazwyczaj sąd rozpatruje wnioski o wpisanie stowarzyszeń do rejestru KRS w przeciągu 3 miesięcy.
Stowarzyszenie, które zyskuje osobowość prawną i jest wpisane do KRS może prowadzić działalność gospodarczą, przyjmować darowizny i dotacje, korzystać z publicznego wsparcia finansowego, powoływać do życia terenowe jednostki organizacyjne oraz posiadać statut organizacji pożytku publicznego.

Najważniejszym zadaniem jest określenie zasad działania i celu dla stowarzyszenia. Znajdą się one w najważniejszym dokumencie - statucie, który będzie stanowił swoistą namiastkę „konstytucji” dla stowarzyszenia. To właśnie w nim będą zawarte na piśmie i potwierdzane prawnie zasady funkcjonowania naszej organizacji. Statut powinien informować również o tym, jaką działalność statutową prowadzi stowarzyszenie.
Choć działalność statutowa stowarzyszenia jest działalnością not for profit, konkretne zadania mogą być realizowane zarówno w ramach nieodpłatnej, jak i odpłatnej działalności statutowej pożytku publicznego.

Na zebraniu założycielskim musimy przedstawić projekt statutu. Konieczna będzie także lista członków założycieli z ich danymi: imię i nazwisko; data i miejsce urodzenia; miejsce zamieszkania, własnoręczny podpis (bardzo ważne!). Zgodnie z art. 12 ustawy Prawo o stowarzyszeniach podaje się „miejsce zamieszkania", ale zdarza się, że KRS żąda podania adresu zameldowania. Prócz tych danych można na liście założycieli można podać numer dowodu osobistego, PESEL (obowiązek ich zamieszczenia nie wynika z ustawy Prawo o stowarzyszeniach, ale często sędziowie w KRS oczekują ich podania).

W trakcie zebrania muszą być podjęte uchwały o: powołaniu stowarzyszenia, przyjęciu statutu, wyborze zarządu, wyborze komisji rewizyjnej, ewentualnie także o wyborze komitetu założycielskiego. Uchwały stanowią załączniki do protokołu zebrania i podpisuje je przewodniczący oraz protokolant (sekretarz). Dokumenty należy przygotować w trzech egzemplarzach (do sądu, jeden zostaje w dokumentacji organizacji).

Za rejestrację stowarzyszenia odpowiada zarząd. Jego członkowie muszą wypełnić właściwe formularze oraz skompletować wymagane dokumenty i załączniki. Zarząd powinien też dopilnować, aby został spisany protokół z zebrania założycielskiego.